Nauka języków w przypadku osób z uszkodzeniem słuchu


Najważniejszą rzeczą, jaką trzeba zrozumieć, jest fakt, że termin „uszkodzenie słuchu” odnosi się zarówno do niedosłuchu, jak i do głuchoty. W przeciwieństwie do wielu opinii i artykułów, nie są one identyczne. Niedosłuch można określić jako ubytek słuchu w wysokości od 40 do 80 dB, natomiast ubytek powyżej 80 dB jest zwana głuchotą. Inni uważają, że niedosłuch zaczyna się od 35 dB ubytku, a głuchota od 90 lub 95 dB. Linia pomiędzy niedosłuchem a głuchotą jest płynna, stąd też problem z dokładnym określeniem danej osoby jako „niedosłyszącej” lub „niesłyszącej”. Drugim czynnikiem więc będzie pierwszy język (L1) danej osoby – mówiony język ojczysty w przypadku osoby niedosłyszącej lub język migowy w przypadku osoby głuchej (niesłyszącej).

 

Można wyróżnić cztery różne sytuacje i każda z nich zostanie przedstawiona osobno.

 

Pierwszą z nich jest głuchota powstała przed nauką języka (ang. prelingual deafness), co znaczy że osoba utraciła słuch przed ukończeniem trzech lat. W większości przypadków urodziła się ona niesłysząca, choć niewielki procent stracił słuch w wyniku choroby. Większość dzieci w tej kategorii uczy się języka migowego i staje się w nim biegła. W większości przypadków nauka języka mówionego jest utrudniona przez ubytek słuchu, a nawet aparaty nie pomagają. Zdecydowana większość dzieci w tej kategorii to dzieci niesłyszących rodziców, co oznacza, że ich pierwszym językiem jest język migowy. Trzeba tu zaznaczyć, że utrata słuchu nie wpływa na ich możliwości nauczenia się języka migowego. Uczą się więc języka w sposób łatwy i naturalny i nie cierpią z powodu opóźnienia w nauce języka (ang. language delay). Należy zaznaczyć, że niemowlęta używające języka migowego gaworzą tak samo jak dzieci słyszące i mówiące – gesty, które wykonują, są niewłaściwe i nieliczne. Mniej osób w tej kategorii pochodzi z rodzin słyszących. Wychowują się w środowisku mówiących, toteż ich pierwszym językiem jest z reguły język mówiony. Część rodziców i/lub rodzeństwa uczy się języka migowego, by porozumiewać się z takimi dziećmi, ale będzie to język drugi. Zdolność osób, które utraciły słuch przed nauką języka, do nauki języków nie jest w rzeczy samej ograniczona w żaden sposób, ale uczą się języka wolniej i później niż zwykle, co jest zwane opóźnieniem w nauce języka (ang. language delay). Jego efekty są często poważne i większość takich dzieci nie osiąga takiego mistrzostwa w języku mówionym, jak ich słyszący odpowiednicy. Ich mowa jest często płaska, pozbawiona intonacji, albo też niezwykle głośna lub cicha. Nauczenie się przez nich języka mówionego jest z reguły wynikiem ciężkiej pracy rodziców, logopedów i nauczycieli. Jak wspomniano wcześniej, większość takich osób jest jedno- lub co najwyżej dwujęzyczna. Głuchota uniemożliwia im naukę języków obcych w tradycyjny sposób, ale mogą się ich nauczyć na inny sposób (na przykład oparty na wzroku).

 

Drugim przypadkiem jest niedosłuch powstały przed nauką języka (ang. prelingual hard-of-hearingness), zdefiniowany jako niedosłuch powstały przed ukończeniem trzeciego roku życia. Przyczyny są podobne jak w przypadku głuchoty powstałej przed nauką języka. Nie ma szczególnego trendu, jeśli chodzi o pochodzenie z rodzin słyszących lub też niesłyszących. Jak zwykle, dzieci niesłyszących nauczą się języka migowego z bardzo niewielkimi lub żadnymi trudnościami, natomiast pozostałe nauczą się języka mówionego. Część z dzieci w tej kategorii jest dwujęzyczna, a ich biegłość w drugim języku (mówionym lub migowym, w zależności od pierwszego języka) jest mniejsza niż mogłaby być. Niemal wszystkie takie dzieci obecnie używają aparatów słuchowych, choć efekt ich użycia zależy całkowicie od osoby i jest bardzo różny. Dzieci z grupy mówiącej często cierpią z powodu opóźnienia nauki języka (ang. language delay). Jakość ich mowy oraz ich nauka języka zależy od stopnia utraty słuchu. Można zapobiec opóźnieniu w nauce języka (a także znacznie zwiększyć poziom opanowania języka w przyszłości), jeśli dziecko otrzyma aparaty wcześnie – najlepiej w ciągu pierwszych sześciu miesięcy życia. Ten fakt był mało zauważany w Polsce przez długi czas, nawet wśród specjalistów. Dr. Geremek, audiolog, popierała wczesne użycie aparatów słuchowych u dzieci słabosłyszących na początku lat dziewięćdziesiątych. To nastawienie mogło być spowodowane faktem, że jej własna córka ma głęboki niedosłuch, graniczący z głuchotą. Obecnie wszystkie niemowlęta są badane pod kątem możliwej utraty słuchu, co umożliwia szybką reakcję. Część z nich może otrzymać implanty ślimakowe. Większość z tych osób może opanować mówiony język ojczysty w stopniu mistrzowskim i nauczyć się później drugiego języka. Z reguły uczenie się przez nich języków jest ograniczone do dwóch… ale istnieją wyjątki.

 

Trzeci przypadek, głuchota postlingwalna (ang. post-lingual deafness), można zdefiniować jako utratę słuchu w późniejszym życiu  – od lat czterech wzwyż. Może być ona spowodowana chorobą (odra, zapalenie opon mózgowych), niektórymi lekami (silnymi antybiotykami, jak te używane w leczeniu gruźlicy) albo wypadkiem. Większość takich osób pochodzi ze środowiska słyszącego i ma z tego powodu do czynienia z poważnymi wyzwaniami. Opóźnienie w nauce języka nie jest problemem w większości przypadków, ale wczesna utrata słuchu może wpłynąć na naukę języka niemal tak bardzo, jak w przypadku osób które utraciły słuch przed nauką języka. Pierwszym językiem jest z reguły język mówiony, choć ludzie żyjący blisko lub w społecznościach Głuchych uczą się języka migowego po utracie słuchu. Wcześniejsze uwagi co do mowy osób niesłyszących są nadal aktualne. Część osób w tej kategorii otrzymuje implanty ślimakowe. Należy zaznaczyć, że zachowanie umiejętności mówienia językiem mówionym jest dla takich osób ciężką pracą. Brakuje im bowiem słuchowej informacji zwrotnej (ang. auditory feedback) i muszą bardzo się skupić, aby zostać zrozumiane. Posiadanie implantów lub aparatów słuchowych może ułatwić im naukę języka mówionego, ale zależy to od osoby. Ponadto nie wszyscy kwalifikują się do implantu ślimakowego. Osoby w tej kategorii są często dwujęzyczne (język mówiony i język migowy), ale z reguły nie uczą się następnych języków. Tak jak wcześniej, istnieją oczywiście wyjątki.

 

Ostatni przypadek to niedosłuch postlingwalny (ang. post-lingual hard-of-hearingness), tj. utrata słuchu od lat czterech wzwyż. Przyczyny są w większości takie same, jak powyżej, a ponadto należy do nich długotrwałe wystawienie na hałas oraz wiek. Może być więc zwany niedosłuchem spowodowanym hałasem (ang. noise-induced hearing loss). Ubytek spowodowany przez wiek dotyczy głównie wysokich częstotliwości i może zostać efektywnie zminimalizowany przez aparaty słuchowe; jest to prawdziwe również w pozostałych przypadkach w tej kategorii. Oczywiście, taki niedosłuch nie wpływa na naukę pierwszego języka, chyba że nastąpił bardzo wcześnie. Nie wpływa też na poziom opanowania języka. Niemal wszystkie osoby w tej grupie używają języka mówionego, jako że zdecydowana większość pochodzi ze społeczności słyszącej. Wielu z nich nauczyło się też drugiego albo i trzeciego języka mówionego, i taka nauka też nie ucierpiała, chyba że ktoś postanowi nauczyć się nowego języka po tym, jak jego słuch został uszkodzony.

 

Powyższe cztery sytuacje jasno zilustrowały problem. W przeciwieństwie do popularnych mitów, ludzie niesłyszący lub słabosłyszący nie są głusi, ani też ich zdolność do nauki pierwszego (lub drugiego czy trzeciego) języka nie jest w żaden sposób zmniejszona. Dzieci słabosłyszące lub niesłyszące są zwolnione w szkołach z nauki drugiego języka obcego (pierwszym językiem obcym jest angielski), ale w żaden sposób nie uniemożliwia im to nauki języka obcego jako takiego.

Dodaj komentarz

Filed under Essay, Polski

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s